EKRAN BAŞINDAKİ TEHLİKE: DİJİTAL BAĞIMLILIK

HANDE DURMUŞ / RÖPORTAJ

Çocukların ve gençlerin teknolojiyle geçirdiği sürenin artması, dijital bağımlılık riskini de beraberinde getiriyor. Özellikle yaz tatilinde okul rutininden uzaklaşan çocukların ekran başında daha fazla vakit geçirebileceğine dikkat çeken Yeşilay Bursa Şube Başkanı Feyza Oğraş ve Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) Sosyal Hizmet Uzmanı Büşra Aydın, ailelere önemli uyarılarda bulundu. Dijital bağımlılığın yalnızca ekran süresiyle değil, kişinin sosyal hayatını ve günlük işlevlerini ne ölçüde etkilediğiyle değerlendirilmesi gerektiğini belirten uzmanlar, yasaklamak yerine bilinçli sınır koymanın önemine dikkat çekti.

“DİJİTAL BAĞIMLILIK BAŞVURULARINDA ARTIŞ VAR”

Son dönemde Yeşilay’a dijital bağımlılık nedeniyle yapılan başvurularda artış gözleniyor mu?

Yeşilay Bursa Şube Başkanı Feyza Oğraş: Dijital bağımlılık dediğimizde sosyal medya, kısa video platformları, oyun ve dijital kumar gibi alanları kapsıyoruz. Özellikle dijital kumarda yaş ortalamasının düştüğünü görüyoruz. Çocukların ve gençlerin boş zamanlarını nasıl değerlendirdiği burada büyük önem taşıyor. Eğer alternatif bir uğraş oluşturulmazsa teknoloji kullanımı zaman içerisinde artabiliyor.

YEDAM Sosyal Hizmet Uzmanı Büşra Aydın: Dijital bağımlılık konusunda ciddi bir artış söz konusu. Önceden çocuklar çoğunlukla aileleri tarafından zorla getiriliyordu, ancak artık yetişkinlerde de teknoloji bağımlılığıyla ilgili başvurular artıyor. Özellikle teknoloji kullanımının dijital kumara kadar uzanan boyutlarıyla karşılaşıyoruz. Okulların kapanmasıyla birlikte çocukların ekran kullanımının artacağını düşünüyoruz. Ancak bunun sonuçlarını genellikle birkaç ay sonra görüyoruz. Eylül döneminde çocukların okula dönüş sürecinde yaşadığı zorluklar, evde kalma isteği veya okuldan uzaklaşma gibi durumlarla birlikte ailelerin destek almak için başvurduğunu görüyoruz.

“BAĞIMLILIĞI BELİRLEYEN EKRAN SÜRESİ DEĞİL, HAYATI ETKİLEME DÜZEYİ”

Bursa’da çocuklar ve gençlerde dijital bağımlılık konusunda dikkat çeken bir tablo var mı?

Feyza Oğraş: Şu an doğrudan başvurulara yansıyan çok büyük bir tablo görmüyoruz ancak günlük yaşamda bunun var olduğunu biliyoruz. Dijital bağımlılık, alkol ya da madde bağımlılığı gibi hemen fark edilen bir durum değil. Kişi “ders çalışıyorum” diyerek ekran kullanımını gerekçelendirebiliyor. Burada önemli olan dijital teknolojiyi doğru kullanabilmek. Günlük hayat aksıyorsa problem ortaya çıkıyor.

Büşra Aydın: Her telefon kullanan ya da oyun oynayan kişiye bağımlı diyemeyiz. Biz daha çok “sorunlu teknoloji kullanımı” olup olmadığına bakıyoruz. Burada en önemli kriter kişinin sosyal işlevselliğinin düşüp düşmediğidir. Örneğin bir kişinin ekran süresi uzun olabilir ancak aile ilişkileri, arkadaşlıkları, okulu veya işi etkilenmiyorsa bağımlılık tanısı koymayız. Ancak ekran kullanımı nedeniyle uyku düzeni bozuluyor, aile ilişkileri zarar görüyor veya kişi sosyal hayattan uzaklaşıyorsa burada dikkat etmek gerekiyor.

“TELEFON ELİNDEN ALINDIĞINDA ÖFKE ORTAYA ÇIKIYORSA DİKKAT”

Telefonu elinden alınca öfkelenen bir çocuk hangi noktada profesyonel destek almalı?

Büşra Aydın: Telefon elinden alındığında çocuk anne-babasına saldırıyor, yoğun öfke gösteriyor ya da günlük hayatı tamamen etkileniyorsa profesyonel destek alınmalı. Bu durum, bağımlılığın önemli belirtilerinden biri olan yoksunluk belirtisi olabilir.

“SANAL DÜNYA GERÇEK İLİŞKİLERİN ÖNÜNE GEÇMEMELİ”

Ekran bağımlılığı çocukların ruh sağlığını nasıl etkiliyor?

Feyza Oğraş: Sanal ortamda çocuklar kendilerini istedikleri gibi ifade edebiliyor ancak gerçek hayatta iletişim kurmak, karşısındaki kişiye göre davranmak ve sosyal kurallara uyum sağlamak gerekiyor. Sürekli sanal dünyada kalan çocuk zamanla kendi içine kapanabilir.

Büşra Aydın: Çocuklar yüz yüze iletişim kurmak yerine sanal ilişkiler kurmaya başladığında iletişim becerileri olumsuz etkilenebiliyor. Dijital ortam hızlı bir haz sağladığı için gerçek hayattaki ilişkiler aynı tatmini vermeyebiliyor. Bu da kişinin sosyal hayattan uzaklaşmasına neden olabiliyor.

“YASAKLAMAK YERİNE SINIR KOYMAK GEREKİYOR”

Aileler tatil döneminde ekran kullanımını nasıl kontrol etmeli?

Büşra Aydın: Öncelikli olarak yasaklamak yerine sınır koymak gerekiyor. Çocuğun günlük ekran süresi belirlenmeli ve bu süre kademeli şekilde düzenlenmeli. Gerekirse aile ve çocuk arasında bir anlaşma yapılabilir. Sınırlar işe yaramıyorsa bazı yaptırımlar uygulanabilir ancak ilk yöntem yasak değil, kontrollü kullanım olmalı.

“ÇOCUĞUN HAYATINDA SADECE TABLET DEĞİL, FARKLI ALANLAR DA OLMALI”

Çocuklar ekran yerine hangi aktivitelere yönlendirilebilir?

Feyza Oğraş: Özellikle ilk iki yaşta ekran kullanımının olmaması gerekiyor. Çocukların motor becerilerini geliştirecek oyunlara, spora ve sanata yönlendirilmesi önemli. Bir çocuğun hayatındaki tek seçenek tablet olmamalı. Spor, sanat, arkadaşlık ilişkileri ve hobiler çocuğun hayatında yer aldığında teknoloji sadece seçeneklerden biri haline gelir. Aileler çocuklarının yeteneklerine uygun alanlar keşfetmeli ve onları farklı etkinliklerle desteklemeli.

Yeşilay ve YEDAM nedir?

Yeşilay; bağımlılıklarla mücadelede önleyici, bilinçlendirici ve farkındalık artırıcı çalışmalar yürütürken, YEDAM ise bağımlılıkla mücadele eden birey ve ailelere ücretsiz psikolojik, sosyal destek ve danışmanlık hizmeti sunmaktadır. YEDAM’a 115 numaralı danışma hattını arayarak ücretsiz olarak ulaşabilirsiniz.