Uyku bozukluklarına tekstil dokunuşu

İREM ERBAŞ / ÖZEL HABER

Bursa Teknik Üniversitesi (BTÜ) akademisyenleri, uyku bozukluğu ve stresle mücadeleye yönelik, doğal bileşenlerle desteklenen ve tekstil temelli yenilikçi bir ürün olan “Uyutan İplik” projesi üzerinde çalışıyor. Proje, ilaç dışı yöntemlerle uykuya geçişi kolaylaştırmayı hedeflerken, koku ve cilt yoluyla etki eden mikrokapsül teknolojisini merkeze alıyor.

BTÜ Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Polimer Malzeme Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kenan Yıldırım’ın yürütücülüğünü üstlendiği projede; Gıda Mühendisliği Bölümü’nden Prof. Dr. Rasim Alper Oral, Polimer Malzeme Mühendisliği Bölümü’nden Doç. Dr. Fatma Nur Parın, Üsküdar Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bursa Yüksek İhtisas Hastanesi’nden Doç. Dr. Demet Yıldız, Doç. Dr. Nilüfer Büyükkoyuncu Pekel, Dr. Burcu Sivrikaya ve Dr. Murat Ersal araştırmacı olarak yer alıyor. Proje, BTÜ doktora öğrencisi Münteha Girgin’in tez çalışması kapsamında yürütülürken, sanayi paydaşlığını Ormo Yün İplik San. ve Tic. A.Ş. üstleniyor.

DOKTORA TEZİNDEN TİCARİLEŞEBİLİR ÜRÜNE

Projenin çıkış noktasını anlatan Prof. Dr. Kenan Yıldırım, uyku bozukluklarının giderek artan bir sorun haline geldiğine dikkat çekerek, akademik literatürde ilaç dışı çözümlerin sınırlı olduğunu söyledi. Doktora tezi kapsamında bilimsel veri üretmenin yanı sıra uygulanabilir ve ticarileşebilir bir ürün hedeflediklerini vurgulayan Yıldırım, yıkanabilir tekstil ürünlerinde kontrollü salınımın zor olması nedeniyle iplik bazlı bir çözüm geliştirmeye yöneldiklerini belirtti. Böylece “Uyutan İplik” konseptinin ortaya çıktığını ifade etti.

MİKROKAPSÜLLERLE KONTROLLÜ SALINIM

Projede, uyku mekanizmasını etkileyen doğal uçucu yağların mikro kapsüller halinde ipliğe entegre edilmesi planlanıyor. Doç. Dr. Fatma Nur Parın, öncelikle in silico (bilgisayar destekli) çalışmalarla etkili moleküllerin belirleneceğini, ardından bu moleküllerin doğal polimerlerle kapsüllenerek ipliğe aktarılacağını söyledi. Mikro kapsüller, temas veya sürtünme ile çatlayarak etken maddelerin ortama yayılmasını sağlayacak.

KOKU VE CİLT YOLUYLA ETKİ

Prof. Dr. Yıldırım’a göre ürün, özellikle koku yoluyla beyne ulaşarak uykuya geçişi destekleyecek. Çocuklar için oyuncak benzeri yumaklar, hastalar için stres azaltıcı el materyalleri ve el örgüsü yapılabilen iplikler tasarlanması planlanıyor. Oynama veya örgü sırasında mikro kapsüllerin patlamasıyla doğal ve toksik olmayan bileşenler ortama yayılacak. Cilt yoluyla emilim ikincil bir etki olarak değerlendirilirken, temel mekanizma koku yoluyla etki olarak öne çıkıyor.

HER YAŞ GRUBUNA UYGUN

Ürünün her yaş grubunda kullanılabileceğini belirten Prof. Dr. Kenan Yıldırım, ürünün alerji yapabilme olasılığı hakkında ise seçilen moleküllerin toksik olmadığını vurgulayarak, “Bunun toksisite etkisi yani hasta yapıcı etkisi yok. Ancak alerji konusu biraz farklı bir konu” ifadesinde bulundu.

KLİNİK TESTLER VE TAKVİM

Klinik testlerin, Bursa Yüksek İhtisas Hastanesi’nde gönüllüler üzerinde yürütüleceğini aktaran Prof. Dr. Yıldırım, deneklerin önce ipliksiz, ardından “Uyutan İplik” ile test edileceğini ve sonuçların karşılaştırılacağını söyledi. Projenin ilk aşamasında etkili moleküllerin yaklaşık üç ay içinde belirlenmesi, mikrokapsül üretimi ve kontrollü salınım analizlerinin ise yaklaşık bir yıl sürmesi bekleniyor. Klinik verilerle birlikte ilk kapsamlı sonuçların iki yıl içinde alınması öngörülüyor.

DÜNYADA İLK

“Uyutan İplik”in, tekstil bazlı ve ilaç dışı bir uyku bozukluğu çözümü olarak dünyada bir ilk olmayı hedeflediğini vurgulayan Yıldırım, mevcut tedavilerin çoğunun ağızdan alınan ilaçlara dayandığını, bu yöntemde ise etken maddenin doğrudan beyne ulaşmasının amaçlandığını belirtti. Projenin başarılı olması halinde yastık, çarşaf ve farklı yüzeylere uyarlanabilecek yeni ürünlerin de geliştirilebileceği ifade edildi.

İlerleyen süreçte Sağlık Bakanlığı ile iletişime geçilerek ürüne ilaç statüsü kazandırılması hedeflenirken, onay süreci tamamlanana kadar “Uyutan İplik”in ticarileştirilerek normal el ipliği olarak piyasaya sunulması planlanıyor. Proje ekibi, bu çalışmanın uyku bozuklukları alanında yeni bir konsept oluşturacağı ve Türkiye’den dünyaya açılan yenilikçi bir örnek olacağı görüşünde.